Categorïau
Blog

Casgliad a dadansoddiad maes o’r planhigion

Rhodri Kemp
Technegydd Ymchwil, Prifysgol Aberystwyth

Un o brif agweddau’r Prosiect ECHOES yw pennu pa rywogaethau o blanhigion y mae Gwyddau Talcen Wen yr Ynys Las yn eu bwyta mewn amryw o safleoedd gaeafu.

Bydd gwerth maethol y planhigion bwyd hynny’n cael ei ddadansoddi ac mae hyn yn cael effaith uniongyrchol ar gyflwr y gwyddau pan fyddant yn cychwyn mudo tua’r gogledd yn ystod y gwanwyn.

Gwyddau Talcen-wen yr Ynys Las

Mae archwilio llenyddiaeth sy’n berthnasol i’r rhywogaeth hon o wyddau wedi ein galluogi i wneud rhestr o’r rhywogaethau o blanhigion y maen nhw wedi cael eu gweld yn bwyta mewn amryw o safleoedd yn y gorffennol. Rhoddodd hyn fan cychwyn arbennig o ran dynodi pa rywogaethau o blanhigion ddylem ni eu samplu, yn ogystal â pha rannau penodol o’r planhigion y mae Gwyddau Talcen Wen yr Ynys Las yn eu bwyta.

Cyn hir, bydd metagodio deunydd ysgarthol Gwyddau Talcen Wen yr Ynys Las yn ein galluogi i ddynodi pa rywogaethau o blanhigion maen nhw’n eu bwyta. Fodd bynnag, yn ystod y tymor samplu cyntaf hwn, gyda diffyg gwybodaeth o’r fath, penderfynwyd y dylem ni ymweld ag ardaloedd bwydo hysbys a chasglu samplau o blanhigion y mae’r gwyddau’n debygol o’u bwyta yn seiliedig ar y rhestr o rywogaethau planhigion bwyd hanesyddol. Casglwyd y samplau hyn yn ystod tri chyfnod gwahanol dros y gaeaf. Roedd hyn yn ein galluogi i weld a oedd unrhyw newidiadau yng ngwerthoedd maethol y planhigion hynny.

Roedd y sesiynau samplu cyntaf o gwmpas Aber Dyfi i fod i ddigwydd yn fuan ar ôl i’r haid o Wyddau Talcen Wen yr Ynys Las gyrraedd ar ddechrau’r hydref. O ganlyniad i’r pandemig Covid-19, bu’n rhaid i ni ohirio’r sesiynau tan fis Rhagfyr.

Digwyddodd yr ail gasgliad yng nghanol y gaeaf a bydd y drydydd casgliad yn digwydd yn fuan ar ôl i’r gwyddau adael er mwyn mudo tua’r gogledd. Roedd yn rhaid i ni sicrhau nad oeddem yn tarfu ar y gwyddau ar unrhyw achlysur pan oeddem yn ymweld â’r safleoedd i gasglu deunydd.

Collecting plant samples on Dyfi Estuary
Rhodri Kemp yn casglu samplau yn ardal Aber Dyfi.

Hyd yn hyn, mae’r ddau gyfnod samplu wedi eu cwblhau’n llwyddiannus yng Nghymru gan dîm a oedd yn cynnwys Peter Dennis (Arweinydd y Prosiect), Danny Thorogood (Botanegwr) a Rhodri Kemp (Technegydd Ymchwil) gyda chyfarwyddyd gan Gareth Thomas (Adaregwr y Prosiect).

Yn Iwerddon, mae Gemma Beatty (Biolegydd Moleciwlaidd) wedi cydlynu dyblygiad y gwaith maes hwn yng Ngwarchodfa Adar y North Slobs, Llwch Garmon tra bod Dominic Berridge (Warden Gwarchodfeydd; Gwasanaeth Parciau Cenedlaethol a Bywyd Gwyllt, Iwerddon) wedi casglu deunydd ysgarthol a samplau llystyfiant o brif safle gaeafu Gwyddau Talcen Wen yr Ynys Las.

Yng Nghymru, cyfunodd Peter y samplau o lystyfiant gyda’r casgliad o ddeunydd ysgarthol y gwyddau a ddaw o’r ardaloedd lle maent yn pori yn ystod y dydd ar hyn o bryd, tra bod Danny a Rhodri wedi casglu samplau o leoliadau gyda llystyfiant addas nad oedd yn cael eu pori gan Wyddau Talcen Wen yr Ynys Las ar hyn o bryd.

Roedd mewnbwn Gareth yn hanfodol gan ei fod yn treulio llawer o’i amser yn monitro’r haid o Wyddau Talcen Wen yr Ynys Las yn fanwl ac o ganlyniad, mae wedi canfod gwybodaeth hynod o fanwl ar symudiadau dyddiol a hoff safleoedd bwydo tymhorol y gwyddau. Hefyd, rhybuddiodd Rhodri’r tîm gwaith maes i ffoi pe bai’r gwyddau’n dechrau hedfan tuag atynt

Hyd yma, mae dros 106 sampl o lystyfiant wedi cael eu casglu ar draws pob un o’r safleoedd astudiaeth achos yng Nghymru ac Iwerddon ar gyfer dadansoddi a chymharu pellach.

Grass samples being prepared for analysis.
Gwaith trafferthus! Pentyrrau o samplau gwahanol o ddiet y Gwyddu wedi’u gwahaniaethu yn barod ar gyfer dadansoddi.

Ar hyn o bryd, mae’r samplau yn cael eu glanhau, eu trefnu a’u sychu yn barod ar gyfer cam nesaf y broses – sef dadansoddi maethol ac rydym ni’n rhagweld y byddwn yn darganfod gwybodaeth newydd am anghenion dietegol y Gwyddau prin.

Categorïau
Blog

Prosiectau INTERREG Iwerddon-Cymru yn cwrdd i drafod cydweithio

Representatives from 15 INTERREG Ireland-Wales projects met on the 9th Rhagfyr 2020 i gyflwyno eu hunain a’u prosiectau yn ein Fforwm Materion Gweithredol cyntaf. O’r 21 o bobl a oedd yn bresennol, roedd y mwyafrif ohonynt yn Rheolwyr Gweithredol. Roedd Prif Ymchwilwyr, Rheolwr Ymchwil ac Arweinwyr Cyfathrebu hefyd wedi yn ymuno â’r grŵp.

Roedd prosiectau’n amrywio o rai a oedd wedi dechrau o fewn y flwyddyn i brosiectau a oedd yn agosáu tuag at ddirwyn i ben, a chytunwyd bod cyfle sylweddol yma i elwa o brofiad eraill ac i rannu arfer da. Cawsom glywed gan bob un o’r mynychwyr a nodwyd amrywiaeth y prosiectau o fewn y grŵp yn ogystal â mannau lle mae prosiectau’n gorgyffwrdd a’r meysydd o ddiddordeb cyffredin.

Yn ystod y sesiynau ar wahân, trafodwyd pwrpas y fforwm at y dyfodol, yn ogystal â rhai materion logisteg; pa mor aml y dylid trefnu cyfarfodydd er enghraifft. Cyflwynwyd adroddiad cryno o’r trafodaethau hyn i’r grŵp llawr ar y diwedd, ac anfonwyd manylion pellach dros e-bost at drefnydd y fforwm, Crona Hodges. Casglodd Crona yr holl ganlyniadau o’r trafodaethau cychwynnol hyn ynghyd â’u rhannu gyda’r grŵp.

Nodwyd fod canfod meysydd lle byddai modd cydweithio yn y dyfodol yn rhywbeth yr oedd pawb yn awyddus i’w archwilio ymhellach, ynghyd â’r cyfle i ddod ynghyd a rhannu syniadau a phrofiadau. Nodwyd hefyd yr angen i ganfod meysydd o ddiddordeb cyffredin a chanolbwyntio ar y meysydd hynny yn ystod y cyfarfodydd.

Gallai diddordebau cyffredin gynnwys cyhoeddusrwydd, caffael, estyniadau, ymdopi gyda Covid-19hawliadau, dirwyn prosiectau i ben, ymgysylltu gyda’r gymuned, gwerthusiadau allanol a’r cyfryngau cymdeithasol. Trafodwyd hyrwyddo digwyddiadau rhwng y grwpiau a negeseuon y cyfryngau cymdeithasol yn ystod y trafodaethau agored, ac mae’r gwaith wedi dechrau i sicrhau bod pawb yn derbyn dolenni i wefannau pob un o’r prosiectau, ynghyd â manylion Twitter, er mwyn i hyn allu digwydd yn ehangach yn y dyfodol.

Rhannwyd gwybodaeth ynglŷn â digwyddiad Datganiadau Ardaloedd Morol CNC a gynhelir ym mis Ionawr gyda phawb cyn y cyfarfod, ynghyd â dolen i’r ddogfen Buddsoddi Rhanbarthol yng Nghymru: Fframwaith. Bydd y fforwm yn cwrdd unwaith eto ar ddechrau’r Flwyddyn Newydd.


 

Categorïau
Blog

Darlunio prosiect ECHOES

Laura Sorvala
Illustrator at Laura Sorvala Illustration & Graphic Recording

Pan gysylltodd Crona Hodges, Rheolwr Prosiect ECHOES â mi ynglŷn ag ECHOES, teimlais yn gyffrous gan fod cyfle i mi weithio ar rywbeth sy'n ymwneud â newid hinsawdd a natur. Mae’n debyg bod a wnelo hyn yn rhannol â’r ffaith bod un ochr o fy nheulu’n dod o’r Ffindir - mae gennym gysylltiad dwfn â natur, ac rwy'n tueddu i gael fy nenu at gyfleoedd i ddarlunio anifeiliaid a phlanhigion a sut mae pethau wedi'u cydgysylltu. Rwyf hefyd yn hoff o ddulliau amlddisgyblaethol ac rwyf wedi cynhyrchu darluniau ar gyfer amrywiaeth eang o brosiectau ymchwil sy'n cyfuno gwahanol ddisgyblaethau academaidd.

Fel arfer, dechreuodd fy mhroses gyda thrafodaeth yn archwilio'r hyn a allai weithio orau i'r prosiect. Y nod oedd creu delweddau diddorol ar gyfer lansio'r prosiect digidol, yn ogystal â meddwl am set o ddelweddau yn y dyfodol a allai helpu i ddarlunio gwaith y prosiect ECHOES. Penderfynwyd gweithio ar sleidiau cyflwyno, gan ganolbwyntio ar bum maes allweddol y prosiect.

Illustrations depicting some of the ECHOES activities. Clockwise from top left: Web platform tool, bird tracking, stakeholder engagement and vegetation surveys.

Dewisais nifer cyfyngedig o liwiau yn seiliedig ar balet lliw prosiectau ECHOES. Yna, brasluniais syniadau cychwynnol a addaswyd gennym i sicrhau y byddai'r cysyniadau a'r cysylltiadau mwy haniaethol yn cael eu cyfleu. Hefyd creais eiconau a delweddau sgwâr i wneud y defnydd gorau posibl ar draws y cyfryngau cymdeithasol yn y dyfodol.

einconau ECHOES

Mae meddwl yn weledol fel ail natur i mi, ond mae i bob prosiect ei heriau ei hun. Er enghraifft: sut i ddarlunio trefn y cynnwys, tôn llais, ethnigrwydd a chydbwysedd rhywiau yn briodol. Felly, rwy'n gwerthfawrogi'n arw barodrwydd cleientiaid i ymddiried ynof tra bydda i’n meddwl am syniadau ynglŷn â’r ffordd orau i gyfleu'r briff. Gwnaed nifer o newidiadau i rai manylion er mwyn mireinio'r pwyntiau gwyddonol. Pan oedd y brasluniau i gyd yn barod, gwneuthum y gwaith celf terfynol yn Procreate ar iPad Pro – fy nghyfrwng gwaith presennol ar gyfer digwyddiadau o bell a chomisiynau.

Roedd yn wych bod yn rhan o'r lansiad a gweld y delweddau'n cael eu defnyddio yn y sleidiau cyflwyno. Roedd yn braf darlunio’r siaradwyr a'u negeseuon a chreu crynodeb gweledol. Yr oedd pawb mor frwdfrydig ynglŷn â phosibiliadau'r gwaith cydweithredol, rhyngddisgyblaethol hwn o'n blaenau. Rwy’n falch iawn bod y darluniau'n cyfleu ymdeimlad o egni ac angerdd pobl sy'n cysylltu â natur mewn gwahanol ffyrdd. Mwynheais hefyd gynnwys cysyniadau mawr fel newid hinsawdd yn ogystal â dulliau gwyddonol manwl – fel y dadansoddiad DNA.

At ei gilydd, cefais bleser mawr bod yn rhan o greu asedau gweledol ar gyfer y prosiect ECHOES ac rwy’n gobeithio parhau i gymryd rhan yn ystod y blynyddoedd nesaf.

Categorïau
Blog

Platfform y We – Offer, dylunio a datblygu

Cynnydd Hydref 2020

Dave Dallaghan
Rheolwr Datblygu Prosiect a Phlatfform, Compass Informatics

Diben Llwyfan y We ECHOES yw hybu ymwybyddiaeth, addasu, atal a rheoli newid yn yr hinsawdd. Gan weithio'n agos gyda'r Pecynnau Gwaith ECHOES eraill, mae Pecyn Gwaith 7 – sy'n cael ei arwain gan Compass Informatics – wrthi'n datblygu'r canlynol fesul cam:

  • Offer Llwyfan y We i hybu ymwybyddiaeth, addasu, atal a rheoli newid yn yr hinsawdd
  • Modelu newid hinsawdd ar gyfer cynefinoedd, effeithiau ac addasiadau
  • Rhaglen Rheoli Tir
  • Integreiddio â Setiau Data Arsyllu'r Ddaear a pheiriannau prosesu (Lloerenni Sentinel)
  • Delweddau o gynefinoedd rhywogaethau, mapio ac olrhain
  • Cyfres o offer ac apiau Gwyddor Dinasyddion
  • Cynnal llwyfan y system tra bydd y prosiect yn para
  • Datblygu a mabwysiadu cynllun gweithredu yn y dyfodol

Mae'r datblygiadau presennol yn cynnwys yr isod:

Arsyllu'r Ddaear/Synhwyro o bell:

Mae'r maes newydd cyffrous hwn yn datblygu'n gyflym ac mae'n dod yn adnodd hanfodol ar gyfer nodi a dadansoddi effeithiau newid yn yr hinsawdd. Mae delweddau a data synhwyro gan Asiantaeth Ofod Ewrop (Sentinel 1 a 2) yn cael eu prosesu o fewn Llwyfan y We ECHOES i gynhyrchu delweddau sy'n dangos effeithiau sy'n gysylltiedig â newid yn yr hinsawdd.

FFfigur 1: Delwedd uniongyrchol wreiddiol gan Loeren Sentinel Asiantaeth Ofod Ewrop
Ffigur 2: Ar ôl i'r Ddelwedd Lloeren (Ffigur 1) gael ei phrosesu, dangosir y nodweddion dŵr.

Yn ogystal â hyn, mae'r ddelwedd a broseswyd isod wedi defnyddio golau is-goch i helpu i weld cyflwr y llystyfiant. Mae planhigion yn adlewyrchu golau is-goch ar wahanol lefelau yn dibynnu ar lefelau Cloroffyl. Gellir defnyddio hyn a ffactorau eraill i ddarganfod pa mor iach yw'r planhigion, er enghraifft, os ydynt yn dioddef o sychder.

Ffigur 3: Defnyddir golau is-goch i weld cyflwr y llystyfiant.  

Mae'r ddelwedd isod yn dangos sut mae data hanesyddol wedi'i uno â rhagfynegiadau yn y dyfodol i ddangos effaith newid yn yr hinsawdd dros gyfnod o gant o flynyddoedd. Gall defnyddiwr ddewis Glawiad, Cyflymder y Gwynt, Tymheredd a Lefel y Môr a gweld cofnodion hanesyddol ar gyfer y rhain, yn ogystal â rhagfynegiadau sut maen nhw'n debygol o newid wrth i'r hinsawdd newid. Dangosir y rhain ar gyfer ardal y defnyddwyr eu hunain.

Ffigur 4: Data hanesyddol wedi'i uno â rhagfynegiadau yn y dyfodol.

O ystyried bod achosion o dywydd eithafol yn digwydd yn amlach a’u bod yn fwy dwys oherwydd newid yn yr hinsawdd, mae Ap Rhybudd Tywydd yn cael ei ddatblygu i alluogi defnyddwyr i gynhyrchu rhybuddion. Bydd hyn yn eu helpu i gynllunio ar gyfer digwyddiadau eithafol yn eu hardaloedd. Bydd hefyd yn fodd iddynt osod eu terfynau a'u cyfuniadau eu hunain o newidynnau ar gyfer rhybuddion, er enghraifft: "Dywedwch wrthyf pryd y bydd gwynt uchel iawn ar y cyd â thymheredd uchel iawn."

Ffigur 5: Ap Rhybudd Tywydd gyda rhybuddion yn rhan ohono.